Insulinooporność – podstępna przypadłość

Jest jedną z głównych przyczyn cukrzycy typu 2, cukrzycy ciążowej, a także coraz częściej – cukrzycy typu 1. Jeśli jesteś insulinooporny, nie oznacza to, że na pewno zachorujesz na cukrzycę. Ale jeśli już zmagasz się z cukrzycą typu 2, to z pewnością cierpisz na insulinooporność. Czym jest to zjawisko i jak sobie z nim radzić?

Czym jest insulinooporność?

Najprościej mówiąc to zmniejszona wrażliwość organizmu na insulinę – hormonu, który odpowiada za uregulowanie poziomu glukozy we krwi. Mimo tego, że insulina występuje w prawidłowym stężeniu, tkanki zbyt słabo reagują na jej działanie. Organizm wytwarza wówczas insulinę w nadmiernych ilościach, co jest przyczyną wielu dolegliwości, w tym cukrzycy typu 2.

Insulinooporność jest częścią grupy zaburzeń występujących u chorego jednocześnie, nazywaną zespołem metabolicznym. W jej skład wchodzi także otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia metabolizmu trójglicerydów i cholesterolu.

Jakie są przyczyny?

Często insulinooporność występuje na tle genetycznym. Ważną rolę odgrywają również czynniki środowiskowe, takie jak brak ruchu czy niewłaściwa dieta. Zmniejszona wrażliwość na insulinę bywa też wynikiem nadmiaru hormonów, które działają przeciwstawnie do insuliny, np. glukagon, kortyzol czy hormon tarczycy.

Najbardziej obciążone ryzykiem insulinooporności są osoby otyłe i zmagające się z nadwagą. Tkanka tłuszczowa wytwarza substancje hormonalne działające przeciwstawnie do insuliny albo wstrzymujące efekty jej działania. Poza tym tkanka tłuszczowa wydziela wprost do krwi wolne kwasy tłuszczowe, których nadmiar organizm wykorzystuje jako źródło energii w zastępstwie glukozy. Organizm zwiększa wtedy produkcję insuliny i boryka się z podwyższonym stężeniem glukozy.

Do pozostałych czynników ryzyka należą:
– palenie tytoniu, 

– spożywanie alkoholu,

– ciąża,

– wysokokaloryczna dieta (wysoki indeks glikemiczny posiłków),

– brak aktywności fizycznej,

– podeszły wiek,

– płeć męska (u mężczyzn częściej występuje otyłość brzuszna),

– zaburzenia rozwoju płodowego,

– leki o działaniu diabetogennym (np. tabletki antykoncepcyjne, diuretyki, leki antypsychotyczne, leki uszkadzające komórki trzustki).

Jakie są objawy?

Insulinooporność potrafi rozwijać się latami bezobjawowo lub dawać sygnały w postaci:

- nadciśnienia tętniczego,
- otyłości brzusznej,
- zaburzeń gospodarki węglowodanowej,
- zwiększonego stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi,
- zwiększonego stężenia kwasu moczowego we krwi,
- zmęczenia i senności,
- trudności z koncentracją,
- problemów ze schudnięciem.

Do czego może doprowadzić?

Insulinooporność ściśle wiąże się z cukrzycą typu 2, a także coraz częściej z cukrzycą typu 1, której również zaczyna towarzyszyć otyłość. Stale występujące zbyt wysokie stężenie glukozy obciąża pracę trzustki. Z czasem jej wydajność słabnie, więc zmniejsza się ilość wydzielanej insuliny, a cukier zamiast wnikać do komórek pozostaje we krwi. Taki proces sprzyja wystąpieniu objawów cukrzycy.

Pozostałe najczęściej występujące choroby:
– zespół metaboliczny,

– choroby układu sercowo-naczyniowego (zwłaszcza miażdżyca),

– zespół policystycznych jajników,

– niealkoholowe stłuszczenie wątroby,

– obturacyjny bezdech nocny.

3 sposoby zdiagnozowania insulinooporności:

1. Metoda klamry metabolicznej: wyznacza prędkość wlewu glukozy, stosowana w specjalistycznych oddziałach diabetologii z uwagi na skomplikowanie. Pacjentowi podaje się w kroplówce jednocześnie insulinę i glukozę. Dawka insuliny jest stała, a glukozy – zmienna.

2. Metoda HOMA: pacjentowi pobiera się krew i na tej podstawie stwierdza poziom cukru oraz insuliny. Następnie za pomocą specjalnego wzoru wylicza się wskaźnik insulinooporności (HOMA-IR).

3. Test doustnego obciążenia glukozą (Test OGTT): pacjentowi pobiera się krew i oznacza wyjściowe stężenie cukru. Potem podaje się glukozę i bada reakcje organizmu – jak szybko jest wchłaniania to tkanek, jak szybko reguluje się stężenie cukru we krwi, jak przebiega proces wydzielania insuliny.

Zapobieganie i leczenie insulinooporności

Kluczową rolę w profilaktyce odgrywa zachowanie prawidłowej masy ciała, zdrowe odżywianie się i regularna aktywność fizyczna. Jeśli mamy już do czynienia z tą przypadłością, należy dążyć do obniżenia stężenia insuliny przed dietę, wysiłek fizyczny i stosowanie leków. U osób otyłych wiąże się to z redukcją wagi. Dieta dla osób insulinoopornych bazuje na produktach pełnoziarnistych, nieprzetworzonych, eliminuje cukry proste oraz potrawy typu fast-food. Posiłki należy komponować z produktów o niskim bądź średnim indeksie glikemicznym.

Regularna aktywność fizyczna jest niezbędna, aby utrzymać prawidłową wagę. Pomaga zbilansować zużycie insuliny przez organizm. Powinna wynosić minimum 30 minut dziennie. Nie musi być wyczerpująca, nawet półgodzinny spacer zwiększa wrażliwość komórek na insulinę.
Leczenie insulinooporności wspomaga się farmakoterapią, najczęściej z użyciem preparatów metforminy, która zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie.

Lekarz powinien określić przyczynę insulinooporności i zaproponować sposoby na wyeliminowanie szkodliwych czynników. Na przykład, jeśli brak wrażliwości na insulinę wynika z przyjmowanych leków, należy je zastąpić innymi preparatami.