Hipoglikemia, czyli niedocukrzenie

Czym jest hipoglikemia?

Hipoglikemia, czyli niedocukrzenie, to stan, w którym dochodzi do spadku stężenia glukozy („cukru”) we krwi poniżej 70mg/dl (wg wytycznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na rok 2014), niezależnie od obecności objawów.

Hipoglikemię dzielimy na łagodną (chory sam potrafi sobie pomóc i przyjąć dodatkową dawkę węglowodanów), umiarkowaną (chory wymaga pomocy otoczenia) i ciężką (chory jest nieprzytomny, wymaga hospitalizacji).

Jak powstaje hipoglikemia i dlaczego jest groźna?

Za właściwy poziom glukozy we krwi odpowiadają przeciwstawnie działające hormony:

  • insulina – obniża poziom glukozy we krwi
  • glukagon, kortyzol, adrenalina i inne – podwyższają poziom glukozy

Zbyt wysoki poziom „cukru” prowadzi do rozwoju cukrzycy z jej wszelkimi powikłaniami (np. miażdżycą, zawałem serca, udarem mózgu, uszkodzeniem wzroku i nerek, śpiączką cukrzycową i zgonem), zaś zbyt niski – do neuroglikopenii (czyli „niedocukrzenia” mózgu, dla którego glukoza jest jedynym „paliwem”) z następującą śpiączką hipoglikemiczną i zgonem.

Kiedy dochodzi do hipoglikemii?

Przyczyn hipoglikemii jest wiele. Najczęstszą jest hipoglikemia polekowa (głównie po insulinie, rzadziej po lekach doustnych – przede wszystkim pochodnych sulfonylomocznika), na skutek guza insulinowego, reaktywna, po operacji usunięcia żołądka, autoimmunologiczna.

Najbardziej narażeni są chorzy przyjmujący preparaty insuliny – do hipoglikemii może doprowadzić przyjęcie leku bez zjedzenia posiłku, nieadekwatnie mały posiłek do dawki leku, nadmierny wysiłek fizyczny, wypicie alkoholu, przyjęcie niesteroidowego leku przeciwbólowego, wstrzyknięcie leku w rozgrzaną po kąpieli skórę.

Jakie są objawy?

Najczęstszymi objawami są ból głowy i nudności, do których dołączają się objawy wegetatywne (poty, kołatanie serca, uczucie „wilczego” głodu, drżenia kończyn). W razie dalszego spadku poziomu cukru we krwi pojawiają się objawy niedocukrzenia mózgu – splątanie, senność, drażliwość, bełkotliwa mowa, zaburzenia koordynacji ruchowej, nietypowe zachowanie, zaburzenia widzenia, a ostatecznie śpiączka. Nieleczona ciężka hipoglikemia prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu i do śmierci.

Każdy chory wykazuje się inną wrażliwością na niedocukrzenie. Pacjenci z wieloletnią cukrzycą i nawracającymi epizodami hipoglikemii czasem nie mają żadnych objawów alarmowych, aż do nagłej utraty przytomności – tacy chorzy są najbardziej zagrożeni śmiercią.

Osoby z hipoglikemią często są traktowane jak pijane, gdy tymczasem pilnie potrzebują pomocy. Ważne jest, aby mieć ze sobą „paszport” cukrzyka lub bransoletkę z informacją o chorobie.

Co robić w razie wystąpienia hipoglikemii?

W hipoglikemii łagodnej lub umiarkowanej zazwyczaj wystarczy doustne podanie cukrów prostych (ok. 10-20g, np. dostępne w aptece specjalne pastylki cukrowe, cukierki, kostka cukru lub słodzone glukozą soki, a następnie posiłek węglowodanowy). Przy zaburzeniach świadomości zwykle konieczne jest podanie glukozy dożylnie bądź glukagonu domięśniowo
(niektórzy chorzy noszą pen z glukagonem ze sobą). Nie należy uzależniać podania cukru od wartości wykazanych przez glukometr (czasem chorzy mogą mieć objawy już przy 80mg/dl- trzeba kierować się ich odczuciem).

Najważniejsze, aby zareagować szybko – w kilka chwil można uratować swoje lub czyjeś zdrowie, a nawet życie!

Lek.med. Magdalena Proniewska-Sadowska